Japonia

Ogólna informacja o Japonii
dla uczestników grup turystyczych z Polski.

Dane podstawowe: uwarunkowania naturalne - równoleżnikowe położenie Japonii odpowiada południowej Europie, Morzu Środziemnemu i północnej Afryce. Archipelag ten leży w okołopacyficznej strefie geosejsmicznej i stąd jest najczęściej nawiedzanym trzęsieniami ziemi miejscem na świecie (średnio rocznie 1000 wstrząsów o sile odczuwanej przez człowieka). Japonia posiada też kilkanaście czynnych wulkanów i wielokrotnie więcej uśpionych i martwych, oraz kilkaset naturalnych źródeł termalnych – cały Archipelag Japoński jest wytworem stałej aktywności wulkanicznej. Wyróżnia się tu 4 pory roku i dwie pory deszczowe (wiosenno-letnia w czerwcu / lipcu i jesienna we wrześniu / październiku). Co roku na jesieni pojawiają się też groźne tajfuny. Duża rozpiętość równoleżnikowa kraju i zależne od niej różne typy klimatu dają w efekcie bogactwo klimatu, flory i fauny. Od półrocznego okresu zaśnieżenia podczas mroźnej zimy (na północy Hokkaido) do ciepłej przez cały rok strefy podzwrotnikowej (pacyficzne wyspy na południu Archipelagu).

Historia - poświadczone początki Japonii jako państwowej struktury klanowej sięgają V w. ne. Pod wpływem Chin zreformowano w VII w. ustrój (z plemienno-rodowego na dworsko- biurokratyczny). Starożytność japońska trwała do końca XII w., następnie zapanował średniowieczny feudalizm. Pierwszymi Eurpejczykami w Japonii byli Portugalczycy, którzy przybyli tu w 1543 r. (mała wyspa Tanegashima na południe od Kyushu). Wkrótce rozpoczął się proces chrystianizacji Cesarstwa (misja św. Ksawerego), przerwany w polowie XVII w. (upadek powstania chrześcijan w Shimabara). Era nowożytna zaczęlę się z początkiem XVII w.  (zjednoczenie wszystkich krain pod władza shogunatu rodu Tokugawa i wprowadzenie miedzynarodowej izolacji Japonii). Modernizację zapoczątkowała wojskowo-polityczna misja amerykańskiego adm. M. Perry’ego w 1853 r. Po kilku latach społecznych niepokojów obalono shogunat, przywrócono władzę casarza i od 1868 r. (tzw. "restauracja Meiji") Japonia zaczęła nawiązywać pokojowe kontakty z ówczesnym światem (Wlk. Brytania, Francja, Niemcy, Rosja itd). Nie trwało to jednak długo, bo już pod koniec XIX w. wdała się w zwycięską wojnę z  Chinami a na początku XX w. - w wygraną wojne z Rosją. W 1910 zaanektowała Koreę, pod sam koniec I WŚ opowiedziała się po stronie zwycięskich państw i otrzymała za to poniemiecką kolonię Archipelagu Marianów. Wstąpiła nawet na krótko do Ligi Narodow (do kolejnego konfliktu z Chinami w II poł. lat 30-tych). Tuż przed II WŚ zawarła polityczno-wojskowy pakt z Niemcami i Włochami. Wkroczenie armii niemieckiej do ZSRR w czerwcu 1941 r. zachęciło ją do ataku w grudniu na amerykańskie Hawaje (Pearl Harbour). Ostatecznie po 4 latach przegrała wojnę, stając się pierwszą ofiarą ataku atomowego (Hiroshima i Nagasaki w sierpniu 1945 r.). Amerykańska okupacja Japonii trwała do 1951 r. (pokój w San Francisco). Świadcząc różne usługi logistyczno-militarne wobec USA w obu wojnach (koreańskiej i wietnamskiej) osiągnęła spektakularny boom gospodarczy, który już w 1968 r. pozwolił jej na zajęcie 3 miejsca wśród potęg świata. Okinawa została zwrócona Japonii dopiero w 1972 r., choć do dziś pozostaje największa amerykańskżą bazą wojskową na Dalekim Wschodzie.

Społeczeństwo - Japonia jest ostatnim cesarstwem konstytucyjnym na świecie. Jej ustrój powiela wzorzec XIX w. europejskiej monarchii; od lat rzadzi partia liberalna (z rzadkimi przerwami) , która dominuje w parlamencie i składzie rządu. Zgodnie z konstytucją w Japonii nie ma armii, są natomiast Siły Samoobrony podzielone na marynarkę, lotnictwo i siły lądowe (pod względem organizacji, ilości personelu i wyposażenia technicznego stoją wyżej niż policja, ale są mniejsze niz tradycyjna armia). Formalnym reprezentantem narodu jest cesarz, cialem ustawodawczym - Parlament (z marszałkiem), podzielony na dwie Izby (Wyższą i Niższą), a wykonawczym – rząd aktualnej kadencji (z premierem). Nie ma stanowiska / funkcji prezydenta. ekonomia - gospodarka japońska od końca lat 60-tych przez wiele lat zajmowała trzecią pozycję ekonomiczną w świecie (w różnych konfiguracjach - USA, ZSRR, Japonia... USA, RFN / NRF , Japonia... USA, UE, Japonia...). Środkiem płatniczym jest japoński jen (JY), wymienialny na  większość walut światowych (tylko w bankach, prywatne kantory wymiany walut nie istnieją). Około 80% gospodarki krajowej jest w rękach prywatnych (w tym produkacja, transport i inne usługi), w związku z czym pozycja związków zawodowych (zwyczajowo stojących w opozycji do  pracodawcy) jest nominalna, system wolnych weekendów - mało popularny, a nawet zdarza się, że ustawowo wolny od pracy dzień przypada raz na 10 dni. Za to opieka zdrowotna i służba zdrowia oraz system edukacji są świetnie zorganizowane. Ciekawostką jest powszechny brak emerytur (wystepują tylko w 20 % gospodarki państwowej), co z powodzeniem zastępuje system sowitych odpraw (w skali 60 ostatnich, najwyzszych pensji miesięcznych kończącego pracę starszego pracownika - co zabezpiecza go wraz z rodziną na kolejne 10 lat wygodnego życia). Są to sumy pozwalające na kupno działki, domu, mieszkania, zainwestowanie na giełdzie czy rozwinięcie innej działalności dochodowej (między 30 a 50 mln JY, czyli US 300.000 - 500.000 $). Wystarczy złożyć to w depozycie bankowym na 3%, aby mieć rocznie 0,9 - 1,5 mln JY tj. US  9.000 - 15.000 $. Daje to około US 1.000 $ miesięcznej emerytury (przy trwałym zachowaniu sumy kapitałowej, którą w każdej chwili można dysponować). Jak wynika z powyższego szacunku - mało kto w Japonii jest gotów strajkować w imię korzyści materialnych czy czynnie wspierać ruch związkowy (zbyt duże ryzyko utraty niezłych perspektyw).

Religia - rodzimym kultem jest shinto (droga bogów), zwane też shintoizmem (przypominające chiński taoizm), na który w połowie VI w. nałożył się buddyzm (w koreańskiej wersji mahajany) oraz neokonfucjanizm, a następnie chrzescijaństwo (od XVI w., z 250-letnią przerwą w  okresie międzynarodowej izolacji Japonii). Shinto z buddyzmem stworzyło na przestrzeni tysiąca lat religijny synkretyzm, który praktycznie przetrwał do dzisiaj. To bezkolizyjne współistnienie religijne mogło powstać dzięki temu, że shinto zajmuje się sferą życia (np. śluby w rycie shinto), a buddyzm - sprawami śmierci, życia pozagrobowego i wieczności (pogrzeby zwykle w rycie buddyjskim). Obecna Japonia jest formalnie krajem bezwyznaniowym, w którym króluje wolność przekonań - w praktyce jednak każdy Japończyk jest shintoistą (z urodzenia) i zwykle buddystą (z tradycji). Chrześcijanie stanowią zaledwie 1% ludności (około 1,25 mln), większość stanowią protestanci. Na drugim miejscu jest katolicyzm, potem nowe sekty para-chrzescijanskie (np. Świadkowie Jehowy, Mormoni) i inne (prawosławie, islam).

Ludzie – Japończycy są generalnie spadkobiercami trzech wpływów: rodzimych autochtonów, rasy mongoidalnej z kontynentu azjatyckiego (kolejne fale migracji z płw. Koreańskiego) oraz rasy mikronezyjskiej z pacyficznych wysp na południu. Na archipelagu japońskim, geograficznie odseparowanym od obcych wpływów (zwłaszcza w okresie 250-letniej izolacji), proces kilkusetletniego wymieszania się dał w efekcie stosunkowo jednolite dziś społeczeństwo japońskie. Choć nadal spotyka się wyraźne typy kontynentalne i wyspiarskie.

Język - język japoński należy do grupy ałtajskiej, choć lingwisci nie są zgodni co do ostatecznej interpretacji wpływów i zależności. Pod względem budowy jest językiem aglutynacyjnym (podobnie jak węgierski), co do gramatyki wykazuje podobieństwo do koreańskiego, a  słowotwórstwo sugeruje wpływ języków wysp Pacyfiku. Tak wiec poza teorią ałtajską, jest jeszcze ugro-finska i chińsko-mongolska. Reasumujac, pochodzenie języka japońskiego jest niejasne. Fonetyka oparta jest na systemie sylab (5 samogłosek i 1 quasi-samogłoska, połączonych z 7  spółgłoskami bezdzwięcznymi, wzbogacona o 5 spółgłosek dzwięcznych), ktorych jest w sumie 45. Szczęśliwie dla nas, praktycznie wszystkie dzwięki występują także w naszym języku, więc Polak nie ma żadnych trudności z opanowaniem japońskiej fonetyki. Na japoński zapis języka składają się 4 osobne pisma: „kanji” (znaki chińskie), dwa rodzime sylabariusze „kana” (hiragana - uproszczony zapis chińskich znaków i katakana – inne uproszczenie połowy znaku chińskiego) oraz pismo łacińskie (tzw. roma-ji). W języku japońskim używa się około 2000 znaków chińskich, 90 znakow „kana” i 24 litery łacińskie. Jak z tego wynika – japoński język mówiony jest do opanowania (w około 3 lata), ale pismo stanowi już nie lada wyzwanie (minimum 5 lat nauki).

Życie codzienne - Japonia pod każdym względem różni się od Europy czy Ameryki Płn. Bez większej przesady można powiedzieć, że to nie tylko odległy archipelag na innym kontynencie, ale wręcz - inna planeta... Pierwsza sprawa, najważniejsza – Japończycy są pod przemożną presją etosu własnej grupy (poczynając od najbliższej rodziny, poprzez klasę szkolną, grupę studencką, okolicznych sąsiadów, kolegów z pracy, aż po utożsamienie się z całym narodem japońskim). Ich poczucie unikalnej jednostkowości każdego człowieka jest w zaniku – stąd wszelkie nasze naturalne, swobodne zachowania (dla nich zawsze nazbyt indywidualne, antygrupowe, aspołeczne czy niepatriotyczne) będą nieakceptowane. Z tej podstawowej różnicy odczuwania samego siebie i własnego środowiska wynika wiele innych skutków mentalnych (np. wrodzona niechęć Japończyków do uczenia się obcych języków i najgorsze wyniki w posługiwaniu się angielskim w całej Azji).

Uwagi - europejskie edycje kart bankowych / kredytowych - raczej nie należy na nie liczyć w Japonii, bo tu w handlu detalicznym preferowana jest gotówka (brak przestępczości typu rabunkowego czyni z Japonii jeden z bardziej bezpiecznych krajów świata). Oczywiście w grę wchodzą tylko japońskie jeny, a nie US $ czy, tym bardziej - euro. Karty - już jeżeli, to tylko oryginalne wersje Visy, Master Card, Dinner Club i American Express. Nie działa tu polska Visa-Elektron a z Inteligo, Maestro czy Eurocard też mogą być problemy. Kantorów wymiany brak, a banki działają tylko od 9:00 do 15:00 w dni powszednie. Podobnie z wszystkimi urządzeniami elektryczno-elektronicznymi (europejskie telefony komórkowe, note-booki, laptopy, golarki, suszarki... itd). Inny prąd, inne wtyczki, brak podejść do internetu w pokojach hotelowych, brak roomingu. Japoński telkom można wypożyczyć na lotnisku w dniu przylotu, a z hotelu można wejść na internet z publicznego komputera w hallu. Koniec września w Japonii jest nadal upalny (za dnia pod 30 st. C, noca też około 25 st. C), jest to też początek jesiennej pory deszczowej i tajfunów. Należy pamiętać o najnowszych przepisach antyterrorystycznych obowiązujących w lotniczym ruchu pasażerskim (w bagażu podręcznym żadnych ostrych narzędzi, a płyny czy pasty tylko do objętości 150 ml.) Wszystkich Państwa od przylotu do wylotu z Japonii obowiązuje jeden wspólny priorytet – bezwzględne podporządkowanie się planowi całej grupy! Bierze się to stąd, że cała Japonia trzęsie się średnio 3 razy dziennie, stąd organizatorzy MUSZĄ wiedzieć przez 24 godz. KTO i GDZIE jest! Kto samowolnie się odłączy, będzie skazany na kosztowny „program ratunkowy” (nawet do US 1000 $ dziennie): wezwanie dodatkowego tłumacza- przewodnika, dogonienie grupy taksowką, nocleg w innym hotelu... Zgubienie się w 12-mln. aglomeracji stołecznej (125-mln. w skali kraju) jest katastrofalne w skutkach. Zwłaszcza przy nieznajomości języka japońskiego i marnej znajomości języków obcych u tuziemców – w najlepszym razie będzie to tzw. „Japlish” (okrutna mieszanka japońsko-angielska). Życzymy Państwu miłego pobytu na Cesarskim Archipelgu!